«Сметанин – улуу саха…» тэрээhин буолан ааста

Быйылгы 2019 сыл —  Кэбээйи улууhугар  буорах сыттаах айымньылардаах буойун  поэт, прозаик, драматург, журналист Тимофей Егорович Сметанин  сыла. Бу бэлиэ дата5а улууспутугар үлэ – хамнас бары нэhилиэктэринэн ыытылла тураллар. Кэбээйилэр киэн тутта кэпсиир киhибит Т.Е.Сметанин үтүө аата республикабыт 15 улууhун сомо5олуур. Бу ирдиир – чинчийэр, нэhилиэктэринэн тэрээhиннэри ыытар үлэлэрбитигэр  суруйааччыбыт  литературнай ситимин көрдөрөн араас таhымнаах үлэлэр ыытылыннылар.

Сэтинньи 15 күнүгэр «Т.Е.Сметанин уонна Нам сирэ» диэн нэhилиэгинэн бырайыакпытыгар 9 киhилээх ( сал. Игнатьева М.С.- Нам улууhун социальнай политика5а баhылык солбуйааччыта) делегация кэлэн ыалдьыттаан, бу икки улуус историческай, литературнай сибээспитин Т.Е.Сметанин үтүө аата ситимнээн инники өттүгэр үлэлэhиигэ соруктары ылынныбыт.

Делегацияны нэhилиэкпит администрацията ( баһ. Захаров А.С.) сахалыы сиэри – туому тутуhан көрүстэ. Ити кэннэ о5о – аймах сөбүлээн сынньанар, араас тэрээhиннэр, ыhыах ыытыллар Скрябин бааhынатыгар тиийэн суруйааччы төрөөбүтэ 100 сылынан уонна Улуу Кыайыы 75 сылын  көрсө Т.Е.Сметанин биhиги Сииттэбитигэр 1938 сыллаахха сайыңңы пионерскай лаа5ырга баhаатайдаабытын туоhулуур өйдөбүнньүккэ (автор, оскуолабыт выпускнига Антон Яковлев) сибэкки дьөрбөтүн уурдубут. Бу көрсүhүүгэ суруйааччы төрөппүт кыыhа Татьяна Тимофеевна Сметанина, нэhилиэкпит баhылыга Захаров А.С., В.Е.Колмогоров аатынан Сииттэ орто оскуолатын директора Новгородов А.В., оскуола үөрэнээччилэрэ, «Арбилай» о5о тэрилтэтин президенэ Охлопкова Алина, Т.Е.Сметанин аатынан пионерскай этэрээт командира Дьяконова  Вероника тыл эттилэр.

Ити кэннэ буойун учуутал, Т.Е.Сметанин чугас до5оро В.Е.Колмогоров аатынан оскуола5а алгыстаах сахалыы сиэринэн  ( алгысчыт Попов Р.И) ыалдьыттары көрүстүбүт.

Онтон салгыы оскуоланы билиhиннэрии ыытылынна.

Т. Е. Сметанин төрөөбүтэ 100 сылынан тэрийэр комиссия председателэ Сивцева А. Л. ыалдьыттарга Т. Е. Сметанин сылынан, нэhилиэкпитигэр О5о сыла биллэриллэн, «Т.Е.Сметанин – о5о суруйааччыта» теманы ылан туох үлэ ыытыллыбытын, ону сэргэ Куокуйдаа5ы Н. А. Лугинов аатынан литературнай музей (сал.Унарова С. Н., Игнатьева В. М., научнай сал. Иванова Р. А.) Кэбээйи улууhун оскуолаларыгар Кэбээйиттэн тахсыбыт суруйааччыларбыт олохторун, айымньыларын уонна литературнай сибээстэрин үөрэтиигэ ситимнээх үлэлэрин, оскуолабыт учууталлара Попова Роза  Васильевна, Гоголев Серафим Иванович Т.Е.Сметаниңңа үлэлэрин уонна «Т. Е. Сметанин уонна Нам сирэ» бырайыагы билиhиннэрдэ. Нэhилиэкпит чулуу дьоннорун, В. Е. Колмогоров «Алгыс курдук олох» экспозициятын ыалдьыттарга «Ситим» куруhуок о5олоро ( сал. Сивцева Анна Лазарьевна), роботехника куруhуоктарын о5олоро Т. Е. Сметанин төрөөбүтэ 100 сылынан уонна Кыайыы 75 сылынан байыаннай техника5а бырайыактарын  ( сал. ИКТ уонна физика учуутала Дьяконов Н.Н.) кэпсээбиттэрин ыалдьыттар олус сэргээн иhиттилэр, дохсун ытыс тыаhынан дуоhуйбуттарын биллэрдилэр.

Бу тэрээhиңңэ пионерскай сбор ыытылынна. Сбору старшай баhаатайдар, пионерскай хамсааhын ветераннара Попов Р. И., Обутова С. В. иилээн – са5алаан ыыттылар. Суруйааччы төрөппүт кыыhын Татьяна Тимофеевнаны Т. Е. Сметанин аатынан пионерскай этэрээккэ бочуоттаах пионерынан ыллыбыт. Кыыьар кыьыл хаалтыьы нэьилиэкпит ветераннарын субэтин председателэ Тимофеева Ольга Ивановна Татьяна Тимофеевна5а дохсун ытыс тыаьынан баайда. Бу пионерскай сборга 5-с кылаастары пионерга ыллыбыт. А5а дойду Улуу сэриитин кыттыылаа5а, Кыһыл Сулус уонна хас да бойобуой мэтээллэр кавалердара, буойун учуутал А. Е. Колмогоров аатынан пионерскай этэрээт буоллулар. Сборга пионерскай хамсааһын ветераннара, ыалдьыттар кыттан пионерскай о5о саастарын санаатылар, үөрдүлэр-көттүлэр. Кылаас чаастар ыалдьыттар, олохтоохтор кыттыылаах олус көхтөөхтүк ыытылыннылар. (кылаас сал. кыл.-Степанова А. Г., 6 кыл. — Попова Т. И., 7 кыл.- Яковлева М. А.) Кылаас чаастарыгар сылдьыбыт ыалдьыттар астынан «о5о саастарыгар сылдьыбыт курдук» сананнылар.

Икки өттүттэн «Сметанин — улуу саха…» төгүрүк остуолбутугар барыта  42 киһи кыттыыны ыллылар. Төгүрүк остуолу иилээн – са5алаан ыыттылар Левина 0льга  Дмитриевна, Обутова Сардана  Васильевна.

Тогурук остуолу 3 кылаастар ( сал.Петрова У.В., муз.сал. Попова Л.К.) улууспут орогой ырыатынан астылар.

Т.Е.Сметанин оло5ун, айар үлэтин туhунан 7 о5о, 3 улахан киhи  иhитиннэрии оңордо. Т.Е.Сметанин оло5ун, айар үлэтин, оскуола иhинэн ыытыллыбыт үлэлэри оскуола директора Новгородов Андрей Викторович билиhиннэрдэ. Төгүрүк остуол түмүгүнэн икки улуус резолюция ылынна. Икки улуус Т.Е.Сметанин Нам улууһун «Колхоз сирдьитэ» хаһыатыгар «Былатыан суолунан бардарбыан» хоһооно бэчээттэнэн айар суолун аартыга арыллыбытын бэлиэтээн, суруйааччы Нам дьонун кытта сибээһин билиһиннэрдибит. Бу бэлиэтээһиннэргэ оло5уран «Сметанин-улуу саха…» төгүрүк остуол кыттыылаахтара манныгы ыллылар, ол курдук:

  1. Икки улуус ситимин бө5өргөтөр, чиҥэтэр хайысхалары салгыы сайыннарар, кэҥэтэр сыалтан үс сылга биирдэ литературнай тэрээhиннэри (төгүрүк остуоллары, НПК-ры) тэрийэн ыытарга;
  2. Нам сэлиэнньэтигэр Нам улууhун суруйааччыларын сквердэрин оҥорон Т.Е.Сметанин бюһун сквергэ киллэрэргэ уонна суруйааччы И.Д.Винокуров-Ча5ыл5ан балаҕаныгар Т.Е.Сметаниҥҥа аналлаах, кинилэр доҕордоһууларын туоһулуур өйдөбүнньүк бэлиэ оҥоһулларыгар;
  3. Улуустар хаhыаттарыгар («Дабаан», «Эңсиэли») Т.Е.Сметаниңңа аналлаах чинчийэр, анал үлэлэри хардарыта бэчээттэтэн үлэ уопутун үллэстэргэ;
  4. Кэбээйи, Нам улуустарын кыраайы үөрэтэр музейдарын икки ардыларыгар көhө сылдьар быыстапкалары тэрийэргэ;
  5. Нам улууһугар ыытыллар Т.Е.Сметаниҥҥа уонна И.Д.Винокуров-Ча5ыл5аҥҥа аналлаах «Уоланнар аа5ыыларыгар» Кэбээйи улууһуттан активнай кыттыыны ыларга;
  6. Кэбээйи улууһун с.Сииттэ сэлиэнньэтигэр тэриллибит “Сметанин көмүс күһүнэ” диэн тэрээһини республика таһымыгар таһаарарга;
  7. Эдэр ыччаты патриотическай, гражданскай тыыңңа иитэр сыаллаах үөрэх, культура эйгэлэригэр хардарыта билсиhиини кө5үлээн ыытарга.

Тогурук остуол кыттыылаахтарыгар туоьу суруктары туттардыбыт.

Оскуола иhинэн эдэр корреспонденнар (салайааччы нуучча тылын, литературатын учуутала Тимофеева Д.С) үөрэнээччилэртэн, олохтоохтортон, ыалдьыттартан интервью ыллылар.

Т.Е.Сметанин айымньыларыгар о5олор, улахан дьон оңоhуктара, уруhуйдара дьон бол5омтотун тарта. ( салайааччылар: Сивцева М.С. – ДкиД сэбиэдиссэйэ, Степанова А.Г. –технология учуутала, Петрова О.Ф. – куруһуок салайааччыта)

Тэрээһин түмүктүүр чааһа нэһилиэк спортзалыгар ыытылынна. Манна торжественнай чааска нэһилиэк баһылыга Захаров Айсен Степанович суруйааччы оло5ун, айар улэтин, ону сэргэ нэьилиэккэ туох улэ барбытын, туох улэ барыахтаа5ын билиьиннэрэн иьитиннэрии онордо. Уонна кунду ыалдьыттарбытыгар ойдобунньук бэлэхтэри туттарда. Кэлбит ыалдьыттарбыт нэьилиэк олохтоохторугар махтанан тыл эттилэр уонна олохтоох администрация5а, оскуола5а, олохтоох библиотека5а бэлэхтэрин бэлэхтэрин туттардылар. Историческай ситиммитин чахчы архивнай докумуоннарынан бигэргэтэн И.Д.Винокуров – Ча5ыл5ан аатынан бала5ан – музей научнай сотруднига Никонов Тарас Прокопьевич туттарбытын олохтоохтор бары кэрэхсээн ылыннылар.

Улуу киьибит Т.Е.Сметанин айымньыларынан инсценировкалар туруорулуннулар, ол курдук 3-4 кылаастар ( кыл. сал. Петрова У.В., Дьяконова А.Н., худ. сал. Сивцева М.С.) “Кыьыл былааттаах кыыс”, 6-7 кылаастар ( кыл. сал. Попова Т.И., Яковлева М.А.) “Куорэгэй” остуоруйаны кордордулэр. Ааспыт уорэх дьылыгар суруйааччы ырыа буолбут хоьоонноругар  “Тумэппийдиин ыллыахха” ырыа курэ5ин кыайыылаахтара 5- кылаастар ( сал.Винокурова Е.И.) “Саллаат сурэ5э” , 11 кылаастар ( сал.Обутова С.В.) “Бу Лена”, 8 кылаастар “Бу куннэргэ”хоьоонун ( худ.сал. Сивцева А.Л), Марта –Мария Мохначевская переводыгар “Анюта” поэманы 11 кылаас уорэнээччитэ Диана Слепцова (худ.сал. Сивцева А.Л.), Т.Е.Сметанин айымньыларынан “Уоланнар аа5ыыларын” кыайыылаа5а, 3 кылаас уорэнээччитэ Сивцев Ньургун ( худ. сал. Сивцева М.С.), оскуолабытыгар музыка  учууталынан ор сылларга улэлээбит  С.И.Гоголев суруйааччы “Кыыс ырыата” хоьоонугар мелодия айбытын “Алаьа” эбээлэр кулууптара ( сал. Васильева М.Л.), “Манчаары” ырыаны музыка учуутала Попова Л.К. уонна Нам педколлеьыттан литературнай куруьуок салайааччыта Байанаева П.Д. Н.М.Рыкунов “Саха дьахталлара”хоьоону,  биир дойдулаахпыт, нэьилиэкпит ытык олохтоо5о, “Энсиэли” хаьыат корреспондена Иванов И.И. ыалдьыттары,  олохтоохтору э5эрдэлээн, сургэлэрэ кото5уллэн хоьоон эттилэр, ыллаатылар- туойдулар.

Дьэ, ити курдук Кэбээйилэр киэн тутта кэрэхсии кэпсиир улуу киьибит Т.Е.Сметанин торообутэ 100 сылынан Кэбээйи уонна Нам сирэ историческай, литературнай ситимнэрин бо5орготон, сана са5ахтары арыйар аартыкпыт суола тэлиллэн, улэлииргэ биир санааны ылынныбыт.

 

Сивцева А.Л., Яковлева М.А. — В.Е.Колмогоров аатынан Сииттэ орто оскуолатын учууталлара

Пролистать наверх